فصل 21 معرفت بذل و بخشش واجب ممكن است گفته شود كه پيش از اين اشاره شد كه سخاوت حدّ وسط بين بخل و اسراف است ، يعنى صرف مال در آنجا كه مصرف آن واجب يا سزاوار و مستحسن است ، و اين براى شناخت حدّ سخاوت كافى نيست ، زيرا اين شناخت خود متوقّف است بر معرفت موارد واجب يا شايسته ، و اين براى ما مبهم و ناشناخته است . مىگوئيم : موارد واجب يا مستحسن بر حسب شرع و مروّت و عادت شناخته مىشود . بنابراين سخى كسى است كه واجب شرع و واجب مروّت و عادت را ادا كند ، و اگر در يكى از اينها امساك ورزد بخيل خواهد بود ، هر چند كسى كه در اداء حقوق شرعى امساك مىكند بخيلتر است . امّا آنچه بذل آن شرعا واجب است مقرّر و معيّن شده است مانند زكات و خمس و غير اين دو كه بايد از پاكترين و بهترين مال يا متوسط آن باشد نه از پليد و بد آن ، و نيز انفاق بر اهل و عيال خود به قدر احتياج آنها . پس هر كه همهء اينها را ادا كند واجب شرعى را ادا كرده است ، و شرعا شايستهء نام سخى است ، به شرط آنكه اداء حقوق واجب با خوشحالى و خشنودى قلبى باشد نه به سختى و مشقّت ، زيرا اگر اداء آن بر او شاق باشد طبعا بخيل است و به تكلَّف متسخّى است . و امّا آنچه از لحاظ مروت و عادت واجب است ، ترك مضايقه و تنگ گيرى است در بذل آنچه مضايقه دربارهء آن عرفا و عادة زشت است ، و اين نسبت به احوال و